Bouwen zonder stikstofberekening: wanneer kan dat?

Kort antwoord: de wet kent geen vrijstelling van de stikstofberekening voor kleine bouwplannen. Wel publiceren sommige gemeenten wanneer zij bij de aanvraag geen AERIUS-berekening vragen. Hollands Kroon en Texel doen dat bijvoorbeeld voor particuliere klussen zoals een dakkapel of woninguitbreiding, in bepaalde zones en met schoon materieel. Dat de gemeente geen berekening vraagt, is iets anders dan dat u geen Natura 2000-plicht heeft. Die plicht ligt bij u, ook als niemand erom vraagt.

Twee vragen die vaak door elkaar lopen

Bij stikstof gaat het om twee verschillende vragen:

1. Wil de gemeente bij uw aanvraag een berekening zien? Dat is een vraag over de stukken die u indient. Gemeenten maken daar eigen keuzes in.
2. Is uw bouwplan een Natura 2000-activiteit waarvoor u een vergunning nodig heeft? Dat is een vraag van de wet. U beantwoordt die in de voortoets, met een AERIUS-berekening als belangrijk onderdeel.

Het antwoord op de eerste vraag verandert niets aan de tweede. BIJ12 schrijft dat de gemeente sinds 1 januari 2024 niet meer controleert of er ook een vergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig is. Die verantwoordelijkheid ligt bij de initiatiefnemer.

Wat Hollands Kroon publiceert

Hollands Kroon verdeelt de gemeente op een kaart in groene, gele, oranje en rode gebieden. Voor particulieren die bouwactiviteiten uitvoeren, zoals een dakopbouw, woninguitbreiding, dakkapel, garage of overkapping, en met een aannemer die met Stage IV-materieel of nieuwer werkt, geldt volgens de gemeente Hollands Kroon:

• groen gebied in Hollands Kroon: geen AERIUS-berekening nodig, bij maximaal 11 woningen;
• geel gebied in Hollands Kroon: geen AERIUS-berekening nodig, bij maximaal 5 woningen;
• oranje gebied in Hollands Kroon: geen AERIUS-berekening nodig, bij maximaal 2 woningen;
• rood gebied in Hollands Kroon: voor de bouw van woningen is altijd projectspecifiek onderzoek nodig.

De gemeente schrijft erbij dat de regels alleen gelden voor particuliere projecten, niet voor bedrijfsmatige. En: "Bij alle twijfelgevallen geven wij het advies om toch een aparte berekening te laten doen."

Wat Texel publiceert

Texel werkt met gele, oranje, rode en paarse gebieden, op de stikstofkaart van de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord. In de gele gebieden hoeft een particulier bij maximaal 5 woningen geen AERIUS-berekening te laten maken als de aannemer met Stage IV-materieel of nieuwer werkt; in de oranje gebieden bij maximaal 2 woningen. In de rode en paarse gebieden moet u altijd een AERIUS-berekening aanleveren, ook voor een dakkapel, woninguitbreiding, garage of overkapping. Voor bedrijfsmatige projecten vraagt Texel altijd een berekening.

Waar beide regelingen op rusten

De twee regelingen lijken op elkaar, en ze hebben dezelfde voorwaarden en kanttekeningen:

• Schoon materieel. Voor de bouwfase gaan beide gemeenten ervan uit dat de werktuigen ten minste aan Stage IV voldoen. Met andere werktuigen is er wel een stikstofonderzoek nodig.
• Bezwaar. Komt er bezwaar tegen uw bouwplan, dan kan er alsnog om een berekening worden gevraagd. Die moet u dan aanleveren.
• Meer dan stikstof. Dicht bij een Natura 2000-gebied kunnen ook licht, geluid en trillingen een rol spelen. Daarvoor zijn misschien andere onderzoeken nodig.

Een gemeenteregeling geldt alleen in die gemeente. Of uw gemeente iets vergelijkbaars heeft, ziet u op haar website of vraagt u na. Op stikstof per gemeente ziet u hoe dicht uw gemeente bij stikstofgevoelige natuur ligt en welke Natura 2000-gebieden het dichtst liggen.

De 25 kilometer is een rekenafstand

U leest soms dat u boven 25 kilometer van een natuurgebied niets hoeft. Dat klopt zo niet. Volgens het handboek van AERIUS Calculator 2026 neemt de Calculator voor elk rekenpunt alleen de emissie mee van bronnen die binnen 25 km van dat punt liggen. Dat is een afspraak over hoe ver er gerekend wordt, geen vrijstelling.

Bovendien telt niet alleen uw bouwplek. Het bouwverkeer is een bron over de weg. Bij een weg telt het deel dat binnen 25 km van een rekenpunt ligt. Ligt uw bouwplek ver van de natuur, maar rijden de vrachtwagens langs een natuurgebied, dan kan dat deel toch meetellen. Op de stikstofkaart ziet u gratis hoe ver uw adres van stikstofgevoelige natuur ligt; dat is een afstand, geen oordeel over uw plan.

Wat u wel heeft als niemand iets vraagt

Bouwt u zonder dat de gemeente een berekening vraagt, dan heeft u in de praktijk vaak geen bewijs in handen. BIJ12 raadt aan de beoordeling uit de voortoets vast te leggen en goed te bewaren, omdat die bij toezicht en handhaving als uitgangspunt kan dienen. Een AERIUS-berekening die op elk Natura 2000-gebied op 0,00 mol/ha/jr uitkomt, zonder salderen, laat volgens BIJ12 zien dat er voor stikstof geen vergunningplicht is. Wat die uitkomst betekent, leest u in Wat betekent 0,00 mol/ha/jr voor uw vergunning?.

Wanneer een berekening in het algemeen nodig is, leest u in Wanneer heb ik een stikstofberekening nodig?. Gaat het om een kleine klus aan uw huis, zie AERIUS-berekening voor aanbouw, uitbouw of dakkapel.

Zelf kijken waar uw plan staat

Bouwt u 1 tot 4 woningen of maakt u van een schuur een woning? Vul op stikstofnu.nl uw adres in en zie gratis een indicatieve uitslag voor bouw en gebruik. Het rapport voor uw aanvraag, met de AERIUS-berekening en de invoerbestanden als bijlage, bestelt u bij een groene uitslag voor € 89 inclusief btw.