Verschil tussen voortoets, AERIUS-berekening en natuurvergunning

Kort antwoord: de voortoets is het onderzoek of uw plan significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied. De AERIUS-berekening is het belangrijkste onderdeel van dat onderzoek voor stikstof. De natuurvergunning, officieel de omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit, is de toestemming die u nodig heeft als de voortoets die gevolgen niet uitsluit. Blijft de berekening op elk Natura 2000-gebied op 0,00 mol/ha/jr, zonder salderen, dan is er volgens BIJ12 voor stikstof geen vergunningplicht. Komt er meer uit, dan volgt ecologisch onderzoek en mogelijk een vergunningaanvraag.

De voortoets: het onderzoek

Volgens BIJ12 is de voortoets "een onderzoek of uw project of plan significant negatieve gevolgen kan hebben voor Natura 2000-gebieden". Stoot uw project stikstof uit, dan onderzoekt u in de voortoets of de activiteit vergunningplichtig is. Dat doet u zelf, als initiatiefnemer, eventueel met een adviseur.

Drie dingen om te weten:

• Geen goedkeuring nodig. Sluit de voortoets significante effecten met zekerheid uit, op grond van objectieve gegevens, dan hoeft u die volgens BIJ12 niet ter goedkeuring voor te leggen. BIJ12 raadt wel aan de beoordeling vast te leggen en goed te bewaren, omdat die bij toezicht en handhaving als uitgangspunt kan dienen.
• Geen mitigatie. In de voortoets mag u geen rekening houden met maatregelen die de gevolgen beperken. Intern salderen, extern salderen en verleasen zijn volgens BIJ12 zulke mitigerende maatregelen. Zie Intern salderen na 18 december 2024.
• Alleen stikstof. De voortoets van BIJ12 gaat over stikstof. Geluid, trillingen of verlichting kunnen ook een reden zijn voor een vergunningplicht.

BIJ12 adviseert bij een voortoets contact op te nemen met het bevoegd gezag.

De AERIUS-berekening: het rekenwerk

Een belangrijk onderdeel van de voortoets is volgens BIJ12 een AERIUS-berekening. Het rekenprogramma is wettelijk voorgeschreven: volgens AERIUS staat de verplichting om AERIUS Calculator te gebruiken in artikel 4.15 van de Omgevingsregeling. De berekening laat zien hoeveel stikstof uw plan, in de bouwfase en de gebruiksfase, laat neerslaan op elk stuk stikstofgevoelige natuur, in mol per hectare per jaar.

De uitkomst bepaalt de volgende stap:

• Overal 0,00, zonder salderen? Dan vormt stikstof volgens BIJ12 geen belemmering en is er voor stikstof geen vergunningplicht. De berekening is dan uw bewijs. Zie Wat betekent 0,00 mol/ha/jr voor uw vergunning?.
• Ergens meer dan 0,00? Dan kunt u met de berekening alleen niet uitsluiten dat er gevolgen zijn. Er is geen vastgestelde rekenkundige ondergrens die een kleine bijdrage laat wegvallen, zie Rekenkundige ondergrens stikstof.

Wie om de berekening vraagt, verschilt. De wet vraagt u het onderzoek te doen. Uw gemeente kan de berekening bij de aanvraag voor het bouwen willen zien; sommige gemeenten doen dat altijd, andere niet bij kleine particuliere plannen. Zie Bouwen zonder stikstofberekening.

Boven 0,00: ecologisch onderzoek

Komt de berekening boven 0,00 uit, dan zijn er volgens BIJ12 twee wegen. U kunt in de voortoets met een ecologische beoordeling onderbouwen dat het project geen significant effect heeft. BIJ12 schrijft dat die mogelijkheid projectspecifiek is: er is geen algemene lijn dat deposities van een bepaalde omvang nooit effect hebben. Lukt dat niet, dan volgt een passende beoordeling: "een ecologisch onderzoek waarbij u onderzoekt of de instandhoudingsdoelen van het Natura 2000-gebied door het project in gevaar komen". In de passende beoordeling mag u, anders dan in de voortoets, mitigerende maatregelen meenemen.

Voor beide schakelt u meestal een ecologisch adviesbureau in. Het rekenwerk alleen is dan niet genoeg: het gaat om de staat van de natuur in het gebied en de mogelijke effecten van uw plan.

De natuurvergunning: de toestemming

Voor een Natura 2000-activiteit is volgens IPLO meestal een omgevingsvergunning nodig (artikel 5.1, eerste lid, onder e, Omgevingswet). Dat is wat vroeger de natuurvergunning heette. Wie erover beslist, hangt af van hoe u aanvraagt:

• Alleen de Natura 2000-activiteit. Dan is volgens IPLO de provincie het bevoegd gezag, bij een activiteit zonder nationaal belang (artikel 4.6, eerste lid, Omgevingsbesluit).
• Samen met een bouwplan. Vraagt u de Natura 2000-activiteit aan samen met bijvoorbeeld een bouwactiviteit, dan beslist volgens BIJ12 als hoofdregel de gemeente. Voor het deel over de Natura 2000-activiteit is dan advies en instemming van de provincie nodig (artikel 4.25 Omgevingsbesluit).

BIJ12 wijst erop dat de gemeente sinds 1 januari 2024 niet meer controleert of er ook een vergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig is. Die verantwoordelijkheid ligt bij u. U kunt de Natura 2000-activiteit ook apart aanvragen, bijvoorbeeld om eerst zeker te weten dat die vergunbaar is. Volgens BIJ12 is de beslistermijn voor een losse natuurvergunning 13 weken, met een mogelijke verlenging van 7 weken; maakt de natuurtoestemming deel uit van de aanvraag omgevingsvergunning, dan 26 weken, met een mogelijke verlenging van 6 weken. Meer over de aanvraag leest u in Wanneer heeft uw omgevingsvergunning een AERIUS-berekening nodig?.

De drie op een rij

Zelf kijken waar uw plan staat

Hoe dicht uw adres bij stikstofgevoelige natuur ligt, ziet u gratis op de stikstofkaart; per gemeente op stikstof per gemeente.

Bouwt u 1 tot 4 woningen of maakt u van een schuur een woning? Vul op stikstofnu.nl uw adres in en zie gratis een indicatieve uitslag van de AERIUS-berekening voor bouw en gebruik. Het rapport voor uw aanvraag, met de AERIUS-berekening en de invoerbestanden als bijlage, bestelt u bij een groene uitslag voor € 89 inclusief btw.