Hoe klein moet een verbouwing zijn voor geen stikstofberekening?

Kort antwoord: er is geen maat. De wet kent geen ondergrens in vierkante meters, bouwweken of aantal vrachten waaronder een verbouwing vanzelf buiten de stikstofregels valt. Wat telt, is of de werkzaamheden (machines en transport) en het gebruik daarna stikstof laten neerslaan op een Natura 2000-gebied. De grens waar u aan toetst is 0,00 mol/ha/jr. Een kleine, korte verbouwing heeft meer kans om daaronder te blijven, maar alleen een AERIUS-berekening laat zien of dat zo is. Sommige gemeenten hebben een eigen regeling voor wanneer zij geen berekening vragen.

Waarom er geen maat is

Vanaf 1 juli 2021 gold de bouwvrijstelling: de stikstof van bouwwerkzaamheden hoefde niet apart te worden onderzocht. Op 2 november 2022 oordeelde de Raad van State dat die vrijstelling "is gebaseerd op een niet toereikende generieke voortoets" en buiten toepassing moet blijven (ECLI:NL:RVS:2022:3159). Sindsdien telt de bouw weer mee, ook een kleine verbouwing.

Een vervangende drempel in vierkante meters of weken is er niet gekomen. BIJ12 schrijft dat een ecologische beoordeling projectspecifiek is, en dat er "geen algemene lijn is dat deposities van een bepaalde omvang nooit effect hebben". Ook een vastgestelde rekenkundige ondergrens is er niet; zie Rekenkundige ondergrens stikstof.

Wat wel telt bij een verbouwing

Niet de omvang van de verbouwing telt, maar wat er tijdens en na de verbouwing stikstof uitstoot:

• Werktuigen op de bouwplaats. Een minigraver, verreiker, kraan, betonpomp of aggregaat. Per werktuig tellen de draaiuren, het vermogen en de emissieklasse (Instructie gegevensinvoer, hoofdstuk 8).
• Bouwverkeer. Vrachtwagens met materiaal, containers voor sloopafval en de bestelbussen van de aannemer. Het verkeer telt mee tot het is opgegaan in het heersende verkeersbeeld (paragraaf 2.5.2).
• Het gebruik daarna. Komt er een woning bij, of een stookinstallatie, dan telt ook de gebruiksfase. Een gasloze woning heeft volgens de Instructie in beginsel geen NOx-emissie, maar het verkeer dat een nieuwe woning aantrekt, telt wel (paragraaf 10.1).

Een verbouwing van een week met een minigraver kan dus meer uitstoot geven dan een grotere verbouwing waarbij alles met de hand of met elektrisch gereedschap gaat. Hoe de bouwfase in de berekening gaat, leest u in Stikstofberekening in de bouwfase.

Inpandig werk

Verbouwt u alleen binnen, zonder graafmachine of kraan en met weinig vrachten, dan is de uitstoot meestal klein. BIJ12 schrijft dat de kans dat er geen significante gevolgen zijn toeneemt "naarmate de stikstofneerslag klein en van korte duur is". Maar ook dan bepaalt de berekening de uitkomst, niet de indruk dat het weinig is. Een bijdrage die op het scherm 0,00 lijkt, kan volgens de rekenregels van AERIUS toch meetellen; dat leest u in het artikel over de rekenkundige ondergrens.

De afstand tot de natuur

Afstand doet ertoe, maar op een andere manier dan vaak wordt gedacht. AERIUS Calculator rekent de bijdrage van elke bron tot maximaal 25 km. Volgens het handboek bij AERIUS Calculator 2026 neemt Calculator voor elk rekenpunt alleen emissies mee van bronnen die binnen 25 km van dat punt liggen.

Dat is een rekenafstand, geen vrijstelling. Het bouwverkeer rijdt over wegen die dichter bij een natuurgebied kunnen liggen dan uw huis, en bij een weg telt het deel binnen 25 km. Hoe ver uw adres van stikstofgevoelige natuur ligt, ziet u gratis op de stikstofkaart.

Wat gemeenten zelf publiceren

Sommige gemeenten publiceren wanneer zij bij een particuliere verbouwing geen AERIUS-berekening vragen. Die regelingen gaan niet over vierkante meters. Hollands Kroon schrijft voor particulieren met een aannemer die met "STAGE-IV of nieuwer materieel" werkt, en noemt als voorbeelden "dakopbouw, woninguitbreiding, dakkapel, garage, overkapping". Of u een berekening moet aanleveren, hangt daar af van de kleur van het gebied op de gemeentekaart en het aantal woningen: in groen tot 11, in geel tot 5, in oranje tot 2, en in rood is voor de bouw van woningen altijd projectspecifiek onderzoek nodig. Texel heeft een vergelijkbare regeling met gele, oranje, rode en paarse gebieden; in rood en paars moet u altijd een berekening aanleveren.

Beide gemeenten schrijven dat er bij een bezwaar alsnog om een berekening kan worden gevraagd. En: dat de gemeente geen berekening vraagt, neemt uw eigen verantwoordelijkheid niet weg. Volgens BIJ12 controleert de gemeente sinds 1 januari 2024 niet meer of er een vergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig is; dat ligt bij u. Meer hierover in Bouwen zonder stikstofberekening: wanneer kan dat?. Of uw eigen gemeente zo'n regeling heeft, vraagt u bij de gemeente na; op stikstof per gemeente ziet u welke Natura 2000-gebieden het dichtst bij uw gemeente liggen.

Wat u kunt doen

Twijfelt u of uw verbouwing meetelt, laat dan een berekening maken of maak die zelf. Komt die op elk Natura 2000-gebied op 0,00 mol/ha/jr uit, zonder salderen, dan is er volgens BIJ12 voor stikstof geen vergunningplicht; bewaar de berekening dan goed. Zie Wat betekent 0,00 mol/ha/jr voor uw vergunning? en, voor de algemene regel, Wanneer heb ik een stikstofberekening nodig?.

Op stikstofnu.nl vult u het adres van uw bouwplan in en ziet u gratis een indicatieve uitslag voor de plannen die u daar kunt kiezen, zoals 1 tot 4 nieuwe woningen of een schuur die woning wordt. Het rapport voor uw aanvraag, met de AERIUS-berekening en de invoerbestanden als bijlage, bestelt u bij een groene uitslag voor € 89 inclusief btw.