Stikstofberekening voor een mantelzorgwoning of bijgebouw

Kort antwoord: een mantelzorgwoning kunt u vaak zonder vergunning bouwen, en veel bijgebouwen ook. Maar dat gaat over het omgevingsplan en de bouwregels. De vraag of uw bouw of het gebruik daarna stikstof laat neerslaan op een Natura 2000-gebied, blijft bestaan. In een AERIUS-berekening telt u de bouwfase (werktuigen en bouwverkeer) en de gebruiksfase. Een all-electric mantelzorgwoning heeft geen stookbron, maar het verkeer dat de woning aantrekt, telt wel. Komt de berekening op elk Natura 2000-gebied op 0,00 mol/ha/jr uit, zonder salderen, dan is er volgens BIJ12 voor stikstof geen vergunningplicht.

Wanneer een mantelzorgwoning vergunningvrij is

De Omgevingswet kent geen apart begrip mantelzorgwoning, schrijft IPLO. Wel staat in het tijdelijk deel van elk omgevingsplan, de bruidsschat, dat u onder voorwaarden een woning mag uitbouwen of een bijbehorend bouwwerk mag bouwen dat tijdelijk wordt gebruikt voor huisvesting in verband met mantelzorg (artikel 22.36). Buiten de bebouwde kom moet zo'n bijgebouw verplaatsbaar zijn en mag het niet groter zijn dan 100 m² (artikel 22.37; IPLO, Bouwregels mantelzorgwoning).

Ook voor de technische bouwregels is een mantelzorgwoning volgens IPLO meestal uitgezonderd van de vergunningplicht: bij een aanbouw tot 5 meter hoog waarbij niet op een verdieping wordt gewoond, bij een verbouwing zonder uitbreiding en zonder wijziging van de draagconstructie, en bij een vrijstaande mantelzorgwoning tot 5 meter hoog zonder bewoonde verdieping (artikel 2.25 en 2.26 Besluit bouwwerken leefomgeving).

Er zijn uitzonderingen. Volgens de Rijksoverheid heeft u wel een omgevingsvergunning nodig als u in een beschermd stads- of dorpsgezicht woont of als uw huis een monument is. En een nieuwe woning voor twee huishoudens, een kangoeroewoning of een pré-mantelzorgwoning is volgens IPLO niet vanzelf vergunningvrij. Vraag uw gemeente wat er voor uw plan geldt.

Waarom de Natura 2000-vraag blijft

Een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit is een aparte toestemming (artikel 5.1, eerste lid, onder e, Omgevingswet). IPLO noemt de gevallen waarin die activiteit vergunningvrij is: als een andere wet of een programma haar toestaat, of als de Omgevingsregeling of een omgevingsverordening haar aanwijst. Vergunningvrij bouwen volgens het omgevingsplan of het Bbl staat daar niet bij.

Volgens BIJ12 controleert de gemeente sinds 1 januari 2024 bovendien niet meer of er ook een vergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig is. Die verantwoordelijkheid ligt bij de initiatiefnemer. Bouwt u vergunningvrij, dan krijgt de gemeente uw plan vaak niet te zien, en vraagt dus ook niemand om een berekening. Dat sommige gemeenten bij kleine particuliere plannen geen berekening vragen, leest u in Bouwen zonder stikstofberekening: wanneer kan dat?.

Wat u invoert: de bouwfase

In de bouwfase telt alles wat op de bouwplaats met een motor werkt en het verkeer van en naar uw adres:

• Werktuigen. Een minigraver voor de fundering, een verreiker of kraan, een trilplaat, een aggregaat. Per werktuig voert u de draaiuren, het vermogen en de emissieklasse in.
• Betonwerk. Een truckmixer of betonpomp die op de bouwplaats draait.
• Bouwverkeer. Vrachtwagens met materiaal, de afvoer van grond en de bestelbussen van de aannemer.

Plaatst u een geprefabriceerde mantelzorgwoning, dan is de bouwfase vaak kort: het transport, een kraan om de woning te plaatsen en het werk aan fundering en aansluitingen. Hoe de bouwfase in AERIUS gaat, leest u in Stikstofberekening in de bouwfase.

Wat u invoert: de gebruiksfase

De Instructie gegevensinvoer voor AERIUS Calculator 2026 zegt over woningen dat nieuwbouwwoningen standaard niet meer op het gasnet worden aangesloten en dus in beginsel geen NOx-emissie meer hebben. Bij gasloze woningen kan meestal een emissiefactor van 0 worden gebruikt, tenzij er een aparte energiebron komt. Voor NH3 hoeft bij woningen geen emissie te worden berekend (paragraaf 10.1).

Dezelfde paragraaf zegt dat u rekening houdt met de bouw van de woning en met de verkeersaantrekkende werking. Dat is het verkeer dat door de woning ontstaat: de auto van de bewoner, bezoek en zorgverleners. Hoeveel dat is, hangt van uw situatie af. Woont degene die zorg krijgt al bij u en heeft die geen auto, dan is het anders dan bij een nieuwe bewoner met een eigen auto. U onderbouwt uw keuze. Het verkeer telt u volgens de Instructie mee tot het is opgegaan in het heersende verkeersbeeld, "in de regel" tot het "zich verdund heeft tot enkele procenten van het reeds aanwezige verkeer" (paragraaf 2.5.2).

Bouwt u een garage of schuur zonder woonfunctie en zonder eigen energiebron, dan kijkt u vooral naar de bouw. Trekt het bijgebouw verkeer aan, dan telt dat verkeer ook.

Een aparte regel op de bouwplaats

Los van de natuurvergunning geldt de emissiereductieplicht van artikel 7.19a Bbl: wie bouwt, neemt adequate maatregelen om de stikstofuitstoot op de bouwplaats te beperken. Volgens IPLO geldt die plicht alleen als voor het bouwen een omgevingsvergunning voor een technische bouwactiviteit of een bouwmelding nodig is. Is uw mantelzorgwoning voor het technische deel vergunningvrij, dan geldt deze plicht niet; de Natura 2000-vraag blijft wel.

Wat de uitkomst betekent

Blijft de berekening voor bouw en gebruik op elk Natura 2000-gebied op 0,00 mol/ha/jr, zonder salderen, dan is er volgens BIJ12 voor stikstof geen vergunningplicht. Bewaar de berekening goed. Wat 0,00 betekent, leest u in Wat betekent 0,00 mol/ha/jr voor uw vergunning?. Hoe ver uw adres van stikstofgevoelige natuur ligt, ziet u gratis op de stikstofkaart.

Op stikstofnu.nl vult u het adres van uw bouwplan in en ziet u gratis een indicatieve uitslag voor de plannen die u daar kunt kiezen, zoals 1 tot 4 nieuwe woningen of een schuur die woning wordt. Het rapport voor uw aanvraag, met de AERIUS-berekening en de invoerbestanden als bijlage, bestelt u bij een groene uitslag voor € 89 inclusief btw.